Bài 02: Terminal và cấu trúc thư mục Linux
Bài này giúp anh dùng terminal tự tin hơn, hiểu cấu trúc thư mục Linux và thực hành thao tác file/thư mục an toàn.
Sau bài này anh sẽ biết:
- Terminal là gì và vì sao SysAdmin dùng terminal hằng ngày.
- Các thư mục quan trọng trong Linux.
- Cách di chuyển, tạo, xem, copy, đổi tên file.
- Cách tránh thao tác nhầm trên production.
1. Terminal là gì?
Terminal là giao diện dòng lệnh. Thay vì bấm chuột, anh gõ lệnh để kiểm tra và điều khiển hệ thống. Với server, terminal là công cụ chính vì nhiều server không có giao diện đồ họa.
2. Cấu trúc thư mục Linux
| Thư mục | Ý nghĩa | Lưu ý |
|---|---|---|
/ |
Gốc của toàn bộ filesystem | Mọi đường dẫn bắt đầu từ đây |
/etc |
File cấu hình hệ thống | Sửa cần backup trước |
/var |
Dữ liệu thay đổi thường xuyên | Log, cache, web data |
/var/log |
Log hệ thống/service | Nơi đọc lỗi |
/home |
Thư mục user thường | Dữ liệu cá nhân user |
/root |
Home của root | Không phải thư mục gốc |
/tmp |
File tạm | Có thể bị dọn tự động |
/usr |
Chương trình/thư viện | Ít sửa tay |
3. Lab thực hành: điều hướng filesystem
Bước 1: Xem vị trí hiện tại
pwd ls ls -la
ls -la hiển thị cả file ẩn và quyền file.
Bước 2: Di chuyển thư mục
cd /etc pwd cd /var/log pwd cd ~ pwd
~ là home directory của user hiện tại.
Bước 3: Tạo thư mục/file lab
mkdir -p ~/sysadmin-lab/day02 cd ~/sysadmin-lab/day02 touch notes.txt echo "Hoc terminal Linux" > notes.txt cat notes.txt
mkdir -p tạo cả thư mục cha nếu chưa có. touch tạo file rỗng. echo > file ghi nội dung mới vào file.
Bước 4: Copy, đổi tên, xem file
cp notes.txt notes-backup.txt mv notes-backup.txt notes-copy.txt ls -lh cat notes-copy.txt
4. Cảnh báo thao tác nguy hiểm
rm -rf có thể xóa rất nhanh và khó khôi phục. Trên production, ưu tiên đổi tên hoặc chuyển vào thư mục backup trước khi xóa.
# an toàn hơn xóa ngay mkdir -p ~/trash mv file-can-xoa.txt ~/trash/
5. Tình huống thực tế
Nginx lỗi. Anh cần vào
/etc/nginx để xem cấu hình và /var/log/nginx để đọc log. Nếu không quen filesystem, anh sẽ mất nhiều thời gian tìm file.6. Lỗi thường gặp
- Nhầm
/rootlà thư mục gốc. Thư mục gốc là/. - Sửa file trong
/etcmà không backup. - Dùng đường dẫn tương đối khi đang đứng sai thư mục.
- Dùng
>làm ghi đè file thay vì>>để append.
7. Checklist production
- Luôn chạy
pwdtrước khi thao tác nguy hiểm. - Luôn backup file config trước khi sửa.
- Dùng
ls -lahkiểm tra file trước khi move/delete. - Không xóa thư mục hệ thống nếu không chắc.
8. Bài tập
- Tạo thư mục
~/sysadmin-lab/day02. - Tạo 3 file notes:
a.txt,b.txt,c.txt. - Copy
a.txtthànha-backup.txt. - Di chuyển toàn bộ file backup vào thư mục
backup/. - Viết lại ý nghĩa của
/etc,/var/log,/home.
Bài tiếp theo: User, group và phân quyền Linux.
