Bài 06: Process, CPU, RAM và tài nguyên hệ thống

Bài này giúp anh đọc tình trạng tài nguyên Linux, hiểu process, load average, CPU, RAM và cách xử lý khi server chậm.

1. Process là gì?

Process là chương trình đang chạy. Nginx, MySQL, SSH, cron đều có process. Mỗi process có PID, user sở hữu và mức dùng CPU/RAM.

2. Lệnh quan sát nhanh

uptime
free -h
top
ps aux --sort=-%cpu | head
ps aux --sort=-%mem | head

uptime cho load average. free -h xem RAM. ps tìm process dùng tài nguyên cao.

3. Hiểu load average đơn giản

Load average là số lượng công việc đang chạy/chờ CPU hoặc I/O. Với server 2 CPU, load 1–2 có thể bình thường; load 20 thì cần điều tra.

nproc
uptime

nproc cho biết số CPU core logic.

4. Lab: tìm process tiêu thụ tài nguyên

ps aux --sort=-%cpu | head -10
ps aux --sort=-%mem | head -10
pidof nginx
systemctl status nginx

Khi thấy process lạ hoặc tăng tài nguyên, đừng kill ngay. Hãy biết nó thuộc service nào.

5. Tình huống thực tế: server chậm

6. Kill process thế nào cho đúng?

kill PID
kill -15 PID
kill -9 PID

kill -15 yêu cầu process dừng nhẹ nhàng. kill -9 ép dừng, chỉ dùng khi cần vì có thể gây mất trạng thái.

7. Checklist xử lý CPU/RAM cao

8. Bài tập

1. Chạy uptime, nproc, free -h.
2. Tìm 5 process dùng CPU cao nhất.
3. Tìm 5 process dùng RAM cao nhất.
4. Viết checklist xử lý “server chậm”.